Verborgen vogelparadijs   (January 2007)

Tekst: Paul Böhre  Foto's: Roef Mulder

  Panama is natuurlijk wereldberoemd door het Kanaal dat het land doorsnijdt. Maar redacteur Paul Böhre en fotograaf Roef Mulder vergaapten zich er vooral aan het enorme grote oppervlak toegankelijk oerwoud, en de vele exotische planten en dieren die je er kunt zien. Zoals 972 vogelsoorten, meer dan in heel Noord-Amerika bij elkaar. Het is zes uur in de ochtend en nog pikkedonker als we net buiten Panama City bij onze eerste stop, de Ammo Dump Ponds, aankomen. Hoewel de naam iets anders doet vermoeden, moet dit een prima stek zijn voor een eerste kennismaking met de vele oerwoudsoorten. Terwijl we uit de bus stappen fluistert gids Luis Paz me toe dat ik vooral rustig aan moet beginnen. Want voor je het weet slaat je hoofd op hol van al die nieuwe soorten. Intussen slijp ik toch mijn potlood en sla een nog maagdelijk wit notitieboek open. De vuistdikke vogelgids met 972 beschreven vogelsoorten blijft voorlopig nog maar even in de tas. Dan begint het te schemeren. Langzaam ontwaar ik de contouren van een berg met daarop de reusachtige schaduwen van oerwoudreuzen, aan de voet ervan een sompig moeras. Ineens klinkt uit de toppen van de bomen een indrukwekkend gebrul van de mannetjes mantelbrulapen. Zo laten op die manier even aan de buren weten dat dit hun territorium is. Ook de vogels beginnen zich te roeren. Een  Zijn enorme banaanvormige snavel is opgesierd met alle kleuren van de regenboog.  

  Wereldrecord Al na een kwartier moet ik Luis gelijk geven. Het is onmogelijk alle gebeurtenissen die zich nu in rapgrote groep geelwangamazones vliegt luid krijsend over, de eerste zwavelborsttoekan scheert laag over het moeras. tempo opvolgen te noteren. Ik laat mijn potlood verder wijselijk in de zak. Overal doemen nieuwe vogelsoorten op, in de wildste creaties. Ik zie vliegenvangers met kuiven, reigers met superbrede snavels, jacana’s met vreemde lobben rond de snavel. In de bosjes schieten ongelooflijk fel geel, blauw en rood gekleurde tangares, suikervogels en troepialen tussen de bladeren door. Sommige maken zulke mooie melodieuze fluittonen, dat het net lijkt alsof je in een grote vogelkooi staat. Alleen is dit puur natuur, werkelijkheid. Boven mijn hoofd scheren allerlei soorten (gier)zwaluwen voorbij, hoger in de lucht cirkelen groepjes zwarte- en kalkoengieren, bruine pelikanen en Amerikaanse fregatvogels in de richting het Panamakanaal, dat hier vlak achter ligt. Gelukkig stappen we een uur later weer in de bus, zodat de eerste heftige indrukken kunnen bezinken. Want de volgende plek waar we heengaan is de Pipeline Road, waarvan wordt gezegd dat het een van de beste vogelplekken ter wereld is. Er zijn hier ooit op één dag 385 vogelsoorten gezien, een absoluut wereldrecord.  

  Reusachtige vlinder Pipeline Road is zo genoemd omdat de Amerikanen hier in de Tweede Wereldoorlog een geheime olieleiding dwars door het oerwoud hebben aangelegd om bij eventuele sabotage van het Kanaal het olietransport te waarborgen. Een 17,5 kilometer lang pad loopt nu nog steeds op de plek waar een deel van de leiding ligt, dwars door het Soberania Nationaal Park dat voor het grootste deel bestaat uit hoogopgaand regenwoud. Even later lopen we inderdaad letterlijk het oerwoud in, een spectaculaire ervaring! Meterslange varenbladen hangen over het pad, tientallen meters hoge bamboestammen kraken zachtjes in de wind, regelmatig passeren we klaterende beekjes. Hoewel de ondergrond toch opvallend droog is. Het is nu eind januari, midden in de droge tijd die duurt van december tot en met maart. Vanaf april tot november valt er veel regen, wat soms te zien is aan de enorm diepe geulen en omgevallen bomen. Vlinders met de mooiste kleuren vliegen vlak voor je voeten op, waaronder de reusachtige knalblauwe morfo. Even verderop wijst gids Luis me op een luiaard, die aan zijn lange nagels lekker relaxed aan een tak hangt. Mantelbrulapen met jongen op hun rug houden her en der in de kruinen van reusachtige bomen siësta. Het begint inmiddels flink warmer te worden. De gemiddelde dagtemperatuur ligt het gehele jaar rond de dertig graden. De zon staat hoog aan de hemel, de evenaar ligt hier namelijk niet ver vandaan.  

  Miervogels Inmiddels noteer ik de ene nieuwe vogelsoort na de andere. We stoppen abrupt bij een maf geluid dat nog het meeste klinkt als een knapperend haardvuur. ‘Goudkraagmanakins’ fluistert Luis. Na enig geduld krijgen we een fel geel met zwart gekleurd mannetje in beeld. Manakins houden er een merkwaardig baltsceremonieel op na, waarbij ze in korte cirkels dansen en springen op een eigen ‘court’, een stukje grond dat voor deze gelegenheid secuur is schoongeveegd. Als een vrouwtje in de buurt komt, neemt de hardheid van het geluid en het aantal dansbewegingen toe. Het zijn echte haantjes. Ze reageren acuut wanneer je hard in je handen klapt. Een koddig gezicht. Nog spectaculairder om te zien zijn de enorme spechten die hier voorkomen, zoals de gestreepte helmspecht. Een reusachtige zwart witte vogel met een knalrode kuif. En de breedsnavelmotmot, die lijkt op een kruising tussen een bijeneter en een ijsvogel. Hij is supertam en laat zich fraai van dichtbij zien en fotogaferen. Overal lopen lange rijen parasolmieren over het pad, waar veel soorten miervogels op afkomen, zoals de gevlekte mierklauwier, leigrijze miersluiper en zwartkeelmierlijster. Waar veel mieren lopen, zijn we extra alert, want daar zijn altijd wel meerdere soorten miervogels te zien. Wachten en luisteren, je moet veel geduld hebben. Je vindt ze vooral op geluid.  

  JC hagedis ’s Middags blazen we even uit in Panama City en bezoeken de sluizen aan het begin van het Kanaal. Een indrukwekkend gezicht, die enorme schepen die op steenworp afstand door vreemde karretjes op rails door de smalle sluizen worden geloodst. De fregatvogels en geelkopcaracara's vliegen overal, op een hek langs de sluizen zitten vorkstaartkoningstyrannen, vliegenvangers met een staart van meer dan 20 centimeter. Ze wapperen in de wind. Even later zien we vanaf een brug de Chagres-rivier een krokodil oversteken. En bij een plasje verderop langs de weg plonst ineens een enorme hagedis uit een boom, waarna hij met snelle sprongen over het water (!) naar de overkant rent. Het is de basilisk hagedis, die vanwege dit opzienbarende gedrag ook wel Jezus Christus hagedis wordt genoemd.  

  Uilenjacht De volgende morgen volgen we het Panamakanaal richting de Caribische kust en komen uiteindelijk aan bij het Sierra Llorona Logde en reservaat, in de provincie Colon. In de tuin van het hotel is het één groot vogelfestijn. Overal hangen speciale drinkbakken vol limonade waar tientallen kolibries op afkomen. Omdat vandaag erg warm is blijven we gedurende de middaguren in de schaduw, zodat we ze goed kunnen bekijken en fotograferen. Als ze op een tak zitten zie je pas wat voor mooie kleuren ze hebben, variërend van paars tot bladgoud. Als het in de loop van de middag eindelijk iets afkoelt, gaan we toch nog het oerwoud in met de plaatselijk gids Michael. We zien een bonte baardkoekoek en de noordelijke nachtegaalwinterkoning, die als een mini-kip door het lage struikgewas trippelt. Met een stok prikt Michael in een enorm web op de grond, waarna een tarantula zich een paar maal kort laat zien. ’s Avonds gaan we met hem op uilenjacht. De eerste vogel die we in de koplampen op de weg zien zitten is een pauraque, een soort nachtzwaluw. Even later horen we een bonte bosuil en zien van dichtbij een enorme briluil. Super spectaculair is de verschijning van de grijze reuzennachtzwaluw, die na een minutenlange door Michael super goed geïmiteerde roep uit het niets komt aanvliegen en op zijn favoriete tak landt. Deze vogel wordt ook wel stokvogel genoemd, omdat hij zoveel op een stuk hout lijkt. Hij blijft ons inderdaad stokstijf minutenlang zwijgzaam aanstaren, een beeld dat me later op de avond nog lang bijblijft als ik probeer in te slapen. Net als die tarantula eerder op de middag. En de gekko die vlak boven mijn bed zijn favoriete stek heeft en me zelfs in het donker vriendelijk blijft aankijken.  

  Lange staarten en poten De dag erop maken we langs de Achiote Road, vlakbij de Caribische kust, een nadere kennismaking met wat vochtiger oerwoud. Omdat het in deze streek minder warm is en het er ook in de droge periode af en toe regent, zitten hier weer hele andere soorten. Waaronder ook zoogieren als de tayra, de witsnuitneusbeer en de grappige roodnektamarins, aapjes met een grappig punkkapsel. Maar ook weer hele andere vogels dan aan de drogere westkust. We zien hier voor het eerst ook veel soorten roofvogels, waaronder de langpootkiekendief die nog het meest wegheeft van een donkere wespendief met ellenlange oranje poten. Spectaculair om te zien zijn de purperkeelvruchtenkraai en de roodkeelspecht, een kaneelkleurige specht met een rode keel. Als we ’s avonds de vogellijst bijwerken, komen we uit op 120 soorten.  

  Soort van de dag De volgende ochtend rijden we in alle vroegte weer terug naar Panama. En vanaf daar verder naar het noordwesten naar El Valle, een vallei nabij de westkust. In dit gebied zie je vooral soorten die voorkomen op hellingen (foothills) van de Gaitalberg. De tuin van Park Eden, het hotel waar we verblijven, is wederom een vogelparadijs. Op de fruitschalen komen veel zangvogels af, zoals de knalrood gekleurde zomertangare en de luidruchtige zwartborstgaai, zodat er van rustig eten niet veel komt. Na de lunch rijden we naar de berg en volgen een smal pad door natuurpark Serra Gaital. We zien die middag niet veel vogels, maar genieten vanaf 1000 meter hoge top wel van het prachtige uitzicht. En de fraaie orchideeën die hier bloeien. De volgende ochtend maken we de wandeling nog een keer, met beduidend meer succes. Wat bevestigt dat je in Panama vooral 's ochtend moet vogelen, later op de dag wordt het te warm. We zien veel Amerikaanse zangers, in groepjes door elkaar. Maar ook enkele soorten die hoog op de verlanglijst staan, zoals de smaragdarassari, een groengekleurde toekan, de veelkleurige okerkoptangare en de oranjebuiktrogon. De soort van de dag!  

  Vol notitieboek Later die middag arriveren we op onze laatste vogelplek, Cerro Azul, ten noorden van Panama City. Het hotel bevindt zich aan de rand van nationaal park Chagres. De volgende morgen doen we een ultieme poging om de laatste soorten te zien die nog op ons verlanglijstje staan. Wat aardig lukt. Voordat we de tuin van hotel Casa de Campo uit zijn gelopen, hebben we er alweer vijftien in de knip. Waaronder de Waglers oropendola die in de tuin van de buren een groot nest heeft geweven aan een tak van een eucalyptusboom. Ronduit spectaculair zijn de laag overzwevende sierlijke zwaluwstaartwouwen en de spierwitte grote bonte buizerd, die traag uit het dal omhoog cirkelt. In een kijkerbeeld zie ik vier soorten Amerikaanse zangers die ik altijd al een keer graag wilde zien: bonte zanger, geelvleugelzanger, roodkapzanger Amerikaanse roodstaart in een kijkerbeeld. In een boom, iets verderop langs de weg zijn tot nu toe 36 vogelsoorten waargenomen. Dan is mijn eens zo maagdelijk witte notitieboek vol.  

  [kader1] De mooiste vogel ter wereld In het Friendship International Park in het westen van Panama leeft de quetzal, een vogel met een schitterend gekleurd markant verenkleed en een superlange spectaculaire pluimstaart. Het is een van de soorten waar vogelaars speciaal voor naar Panama komen. Velen die hem gezien hebben, vinden dit de mooiste vogel ter wereld. Vanaf Los Quetzales Ecolodge maak je in de periode februari tot in mei een goede kans om hem te zien, zelfs vanaf het terras!  

[kader 2 algemene info] Reizen en verblijf in Panama Panama is een goed te bereizen land, met redelijk tot goede wegen, medische voorzieningen en veilig drinkwater. Alleen in het uiterste westen en oosten wordt het slikken van malariapillen en een vaccin tegen gele koorts aangeraden. Behalve 972 vogelsoorten komen er 10.000 soorten planten (waaronder 1200 orchideeën) en 1500 vlinders voor. Kijk voor meer informatie over Panama op www.visitpanama.com. Panama La Verde Birding Circuits biedt vogelaars een ideale basis om vanuit hun lodges onder begeleiding van uitstekende gidsen op zoek te gaan naar de bijzondere vogels. Kijk voor meer informatie en reisaanbiedingen op www.panamalaverde.com